LEPTİN DİRENCİ!
30 OCAK 2026
LEPTİN DİRENCİ!
LEPTİN HORMONU NEDİR VE VÜCUDUMUZDAKİ ÖNEMİ
Leptin, temel olarak yağ dokusundan salgılanan ve enerji dengesinin düzenlenmesinde kritik rol oynayan bir hormondur. Beynin hipotalamus bölgesine etki ederek tokluk hissini artırır, iştahı baskılar ve enerji alımı ile harcanması arasında denge kurar. Vücutta yağ dokusu arttıkça leptin salgısı da artar ve bu durum normal şartlarda besin alımının azalmasına yol açar. Bu mekanizma, vücudun aşırı kilo almasını önlemeye yönelik doğal bir savunma sistemidir. (1)
Ancak leptin sadece iştahı değil; metabolizma hızı, üreme fonksiyonları, bağışıklık sistemi ve inflamatuvar süreçler üzerinde de etkilidir. Bu nedenle leptin hormonundaki bozulmalar yalnızca kilo artışıyla değil, genel metabolik sağlıkla da yakından ilişkilidir. (2)
LEPTİN DİRENCİ NEDİR?
Leptin direnci, kanda leptin düzeyleri yüksek olmasına rağmen beynin bu hormona yeterli yanıt verememesi durumudur. Yani vücut yeterli hatta fazla yağ dokusuna sahip olmasına rağmen beyin bunu algılayamaz. Sonuç olarak iştah baskılanamaz, tokluk hissi gecikir ve kişi sık sık acıkır. Leptin direnci geliştiğinde vücut adeta “enerji açlığı varmış” gibi davranır. (3)
Bu durum özellikle obez bireylerde yaygın olarak görülse de, normal kiloda olup kilo vermekte zorlanan bireylerde de leptin direnci söz konusu olabilir. Sürekli diyet yapma ihtiyacı, akşam saatlerinde artan iştah ve tatlı krizleri leptin direncinin klinik belirtileri arasında yer alır. (4)
LEPTİN DİRENCİ NEDEN GELİŞİR?
Leptin direncinin gelişimi multifaktöriyeldir. En önemli nedenlerden biri kronik düşük dereceli inflamasyondur. İnflamasyon, leptinin beyne geçişini ve sinyal iletimini bozarak hormonun etkisini azaltır. Özellikle visseral yağlanma leptin direncini daha da derinleştirir. (5)
Bunun yanı sıra yüksek fruktoz içeren beslenme, rafine karbonhidratlar, ultra işlenmiş gıdalar ve sürekli yüksek insülin düzeyleri leptin sinyal yollarını olumsuz etkiler. Yetersiz uyku, kronik stres ve sedanter yaşam tarzı da leptin direncinin gelişimine katkıda bulunur. (6)
LEPTİN DİRENCİ VE İNSÜLİN DİRENCİ ARASINDAKİ İLİŞKİ
Leptin direnci çoğu zaman insülin direnci ile birlikte görülür. İnsülin direnci arttıkça yağ depolanması kolaylaşır ve leptin düzeyleri yükselir. Ancak leptine karşı gelişen duyarsızlık, iştah kontrolünü zorlaştırarak kısır bir döngü yaratır. Bu hormonal dengesizlik, kilo kaybının önündeki en büyük engellerden biridir. (7)
Bu nedenle leptin direncini ele alırken yalnızca leptin hormonuna odaklanmak yeterli değildir. İnsülin, kortizol ve ghrelin gibi diğer metabolik hormonlar da bütüncül olarak değerlendirilmelidir.
LEPTİN DİRENCİ VE KİLO VEREMEME
Leptin direnci olan bireylerde vücut, enerji tasarrufu moduna geçer. Metabolizma hızı yavaşlar, yağ yakımı azalır ve kalori kısıtlamasına rağmen kilo kaybı sınırlı olur. Uzun süreli düşük kalorili diyetler leptin düzeylerini daha da baskılayarak adaptif metabolik yavaşlamaya yol açabilir. Bu durum “ne kadar az yersem o kadar kilo veririm” düşüncesinin her zaman geçerli olmadığını gösterir. (8)
LEPTİN DUYARLILIĞINI ARTIRMAYA YÖNELİK BESLENME STRATEJİLERİ
Leptin direncinin yönetiminde beslenme kalitesi büyük önem taşır. Yeterli protein alımı, uzun süreli tokluk sağlayarak leptin sinyalini destekler. Liften zengin sebze, meyve ve tam tahıllar hem inflamasyonu azaltır hem de insülin yanıtını dengeler. Omega-3 yağ asitleri leptin duyarlılığını artırıcı etkiye sahiptir. (9)
Şekerli içecekler, yüksek fruktozlu ürünler ve rafine karbonhidratlar ise leptin direncini artırabileceğinden sınırlandırılmalıdır. Tek tip beslenme yerine dengeli ve çeşitli bir diyet modeli tercih edilmelidir.
YAŞAM TARZI FAKTÖRLERİ: UYKU, STRES VE FİZİKSEL AKTİVİTE
Yetersiz uyku leptin düzeylerini düşürürken açlık hormonu olan ghrelin düzeylerini artırır. Bu durum iştah artışı ve kilo alımı ile ilişkilidir. Aynı zamanda kronik stres, kortizol artışı yoluyla leptin sinyalini baskılar. Düzenli uyku, stres yönetimi ve bireye uygun fiziksel aktivite leptin direncinin azaltılmasında temel yaşam tarzı müdahaleleridir. (10)
TÜM BU BİLGİLER IŞIĞINDA LEPTİN DİRENCİ, SÜREKLİ AÇLIK HİSSİ VE KİLO VEREMEMENİN GİZLİ NEDENLERİNDEN BİRİ OLABİLİR. DOĞRU BESLENME VE YAŞAM TARZI DÜZENLEMELERİYLE LEPTİN DUYARLILIĞI ARTIRILABİLİR. KİŞİYE ÖZEL YAKLAŞIMLARDA DİYETİSYEN VE HEKİM DEĞERLENDİRMESİ ÖNEMLİDİR!
UZMAN DİYETİSYEN AYŞENUR FİŞEK
DİYETİSYEN MELTEM TORTOP
KAYNAKLAR
- Friedman, J. M. (2014). Leptin and the regulation of body weight. Nature Reviews Endocrinology.
- Myers, M. G. et al. (2010). Leptin resistance. Endocrine Reviews.
- Münzberg, H. (2015). Leptin signaling pathways. Metabolism.
- Considine, R. V. (2005). Human obesity and leptin resistance. Diabetes.
- Fantuzzi, G. (2005). Adipose tissue and inflammation. Journal of Allergy and Clinical Immunology.
- Spiegel, K. et al. (2004). Sleep loss and hormonal regulation of appetite. Annals of Internal Medicine.
- Kahn, S. E. (2006). Insulin resistance and leptin. Nature.
- Rosenbaum, M., & Leibel, R. L. (2010). Adaptive thermogenesis. International Journal of Obesity.
- DiNicolantonio, J. J. (2018). Omega-3 fatty acids and metabolic health. Mayo Clinic Proceedings.
- Chaput, J. P. (2014). Sleep patterns and obesity. Obesity Reviews.