HİPERTANSİYONA DİKKAT!
HİPERTANSİYON NEDİR VE NEDEN ÖNEMLİDİR?
Hipertansiyon, kanın damar duvarına uyguladığı basıncın normal değerlerin üzerine çıkması durumudur. Genellikle “yüksek tansiyon” olarak bilinen bu durum, uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir ve bu nedenle “sessiz hastalık” olarak adlandırılır. Kontrol altına alınmadığında kalp hastalıkları, inme, böbrek hasarı ve damar problemleri gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir (1). Bu nedenle erken fark edilmesi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle yönetilmesi büyük önem taşır.
HİPERTANSİYONUN NEDENLERİ NELERDİR?
Hipertansiyonun oluşumunda birçok faktör rol oynar. Genetik yatkınlık önemli bir etken olmakla birlikte; aşırı tuz tüketimi, yetersiz fiziksel aktivite, fazla kilo, stres, sigara kullanımı ve dengesiz beslenme en yaygın nedenler arasındadır. Ayrıca yaş ilerledikçe damar elastikiyetinin azalması da tansiyonun yükselmesine katkıda bulunur (1). Günümüzde özellikle hazır ve işlenmiş gıdaların sık tüketimi, sodyum alımını artırarak hipertansiyon riskini önemli ölçüde yükseltmektedir (3).
BESLENME İLE HİPERTANSİYON ARASINDAKİ İLİŞKİ
Beslenme, hipertansiyonun kontrolünde en etkili faktörlerden biridir. Yüksek sodyum (tuz) alımı kan basıncını artırırken, potasyumdan zengin beslenme bu etkiyi dengelemeye yardımcı olur (3,4). Sebze, meyve, tam tahıllar ve sağlıklı yağlardan zengin bir beslenme modeli kan basıncını düşürmede etkilidir. Özellikle DASH diyeti olarak bilinen beslenme yaklaşımının hipertansiyon üzerinde olumlu etkileri bilimsel olarak gösterilmiştir (2,5).
HANGİ BESİNLER TÜKETİLMELİ?
Hipertansiyon yönetiminde bazı besinler ön plana çıkar. Potasyum açısından zengin olan muz, avokado, ıspanak ve patates kan basıncının dengelenmesine yardımcı olur (3). Tam tahıllar, kurubaklagiller ve lifli gıdalar damar sağlığını destekler. Zeytinyağı gibi sağlıklı yağlar kalp dostu etkiler gösterirken, yoğurt ve kefir gibi fermente ürünler genel sağlık üzerinde olumlu katkı sağlar. Bu besinlerin düzenli tüketimi kardiyovasküler riskin azaltılmasına katkı sağlayabilir (6).
TÜKETİMİ SINIRLANDIRILMASI GEREKENLER
Hipertansiyonu olan bireylerin özellikle tuz tüketimine dikkat etmesi gerekir. Günlük tuz alımı mümkün olduğunca azaltılmalı, yemeklere ekstra tuz ekleme alışkanlığı bırakılmalıdır (3). Salam, sucuk, sosis gibi işlenmiş et ürünleri; hazır çorbalar, paketli atıştırmalıklar ve turşu gibi yüksek sodyum içeren besinler sınırlandırılmalıdır. Aynı zamanda aşırı kafein ve alkol tüketimi de kan basıncını olumsuz etkileyebilir (4).
YAŞAM TARZI ÖNERİLERİ
Hipertansiyon sadece beslenme ile değil, genel yaşam tarzı ile de yakından ilişkilidir. Düzenli fiziksel aktivite yapmak, sağlıklı vücut ağırlığını korumak ve stres yönetimini sağlamak kan basıncını dengelemeye yardımcı olur (1). Haftada en az 150 dakika orta düzeyde egzersiz önerilmektedir. Bunun yanında kaliteli uyku da hormonal denge açısından önemlidir.
SONUÇ
Hipertansiyon, kontrol altına alınmadığında ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen ancak doğru beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleriyle yönetilebilen bir hastalıktır. Tuz tüketiminin azaltılması, dengeli ve çeşitli beslenme, düzenli egzersiz ve sağlıklı alışkanlıklar edinmek hipertansiyon riskini azaltmada büyük rol oynar (6).
TÜM BU BİLGİLER IŞIĞINDA SAĞLIKLI BESLENME VE YAŞAM TARZI DEĞİŞİKLİKLERİ HİPERTANSİYONUN KONTROL ALTINA ALINMASINDA EN ETKİLİ YAKLAŞIMDIR. KİŞİYE ÖZEL PLANLAMA İÇİN DİYETİSYEN DESTEĞİ ALINMASI ÖNERİLİR!
UZMAN DİYETİSYEN AYŞENUR FİŞEK
KAYNAKLAR
-
Whelton, P. K., Carey, R. M., Aronow, W. S., et al. (2018).
2017 ACC/AHA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults. Journal of the American College of Cardiology, 71(19), e127–e248.
-
Appel, L. J., Moore, T. J., Obarzanek, E., et al. (1997).
A clinical trial of the effects of dietary patterns on blood pressure (DASH Diet). New England Journal of Medicine, 336(16), 1117–1124.
-
World Health Organization (WHO). (2021).
Guideline: Sodium intake for adults and children.
-
He, F. J., & MacGregor, G. A. (2009).
A comprehensive review on salt and health and current experience of worldwide salt reduction programmes. Journal of Human Hypertension, 23(6), 363–384.
-
Sacks, F. M., Svetkey, L. P., Vollmer, W. M., et al. (2001).
Effects on blood pressure of reduced dietary sodium and the DASH diet. New England Journal of Medicine, 344(1), 3–10.
-
Ozemek, C., Laddu, D. R., Arena, R., & Lavie, C. J. (2018).
The role of diet for prevention and management of hypertension. Current Opinion in Cardiology, 33(4), 388–393.