KORTİZOL YÜKSEKLİĞİ: STRES KİLO ALDIRIR MI?
09 OCAK 2026
KORTİZOL YÜKSEKLİĞİ: STRES KİLO ALDIRIR MI?
KORTİZOL NEDİR VE VÜCUTTAKİ GÖREVİ
Kortizol, böbreküstü bezlerinden salgılanan ve vücudun stres yanıtında temel rol oynayan bir glukokortikoid hormondur. Fiziksel ya da psikolojik stres durumlarında kortizol salınımı artar; kan şekerini yükselterek vücuda hızlı enerji sağlar. Kısa süreli (akut) stres durumlarında bu yanıt hayati önem taşır. Ancak kortizol düzeylerinin uzun süre yüksek seyretmesi metabolik dengeyi bozarak kilo artışıyla ilişkilendirilebilir (1).
KRONİK STRES VE KORTİZOL YÜKSEKLİĞİ
Günlük yaşamda maruz kalınan kronik stres, kortizol salınımının sürekli uyarılmasına neden olur. Uzun süre yüksek kortizol düzeyleri; kas dokusunda yıkımı artırırken yağ depolanmasını kolaylaştırır. Özellikle stresin kontrol altına alınamadığı durumlarda vücut, enerjiyi yağ olarak depolamaya daha yatkın hale gelir (2).
KORTİZOL VE KARIN BÖLGESİ YAĞLANMASI
Kortizolün kilo artışıyla ilişkisi en çok abdominal (visseral) yağlanma üzerinden açıklanmaktadır. Visseral yağ dokusu, kortizol reseptörlerinden zengin olduğu için bu bölgede yağ birikimi daha kolay gerçekleşir. Bu durum, stres altında olan bireylerde bel çevresi yağlanmasının neden sık görüldüğünü açıklamaktadır. Visseral yağlanma aynı zamanda metabolik sendrom ve kardiyovasküler hastalık riskini artırır (3).
KORTİZOL, İNSÜLİN DİRENCİ VE İŞTAH
Yüksek kortizol düzeyleri, kan glukozunu artırarak insülin direncinin gelişimine zemin hazırlar. İnsülin direnci, kilo alımını kolaylaştıran önemli bir metabolik sorundur. Ayrıca kortizol; iştah düzenleyici hormonlar olan leptin ve ghrelin üzerinde etkili olarak özellikle şekerli ve yağlı besinlere yönelimi artırabilir. Bu mekanizma, stresle ilişkili duygusal yeme davranışlarının fizyolojik temelini oluşturur (4).
KORTİZOL YÜKSEKLİĞİNDE KİLO KONTROLÜ NEDEN ZORDUR?
Kronik stres altında olan bireylerde yalnızca kalori kısıtlamasıyla kilo kaybı sağlamak zor olabilir. Yetersiz uyku, düzensiz öğünler ve düşük enerjili diyetler kortizol yanıtını daha da artırabilir. Bu nedenle kilo kontrolü; stres yönetimi, yeterli uyku ve dengeli beslenme ile birlikte ele alınmalıdır (5).
SONUÇ
Stres tek başına kilo alımının tek nedeni olmasa da, kronik stresle birlikte seyreden yüksek kortizol düzeyleri kilo kontrolünü zorlaştıran önemli bir faktördür. Özellikle karın bölgesi yağlanması ve insülin direnci ile olan ilişkisi göz önünde bulundurulduğunda, kilo yönetiminde yalnızca diyet değil bütüncül yaşam tarzı yaklaşımı büyük önem taşır (6).
TÜM BU BİLGİLER IŞIĞINDA; KORTİZOL YÜKSEKLİĞİ KİLO ARTIŞINI KOLAYLAŞTIRABİLİR VE KİLO KAYBINI ZORLAŞTIRABİLİR. BU NEDENLE KİLO YÖNETİMİNDE BESLENME PLANININ BİREYSEL İHTİYAÇLARA GÖRE DİYETİSYEN KONTROLÜNDE DÜZENLENMESİ ÖNERİLİR.
UZMAN DİYETİSYEN AYŞENUR FİŞEK
DİYETİSYEN MELTEM TORTOP
KAYNAKLAR
- Sapolsky, R. M., Romero, L. M., & Munck, A. U. (2000). How do glucocorticoids influence stress responses? Endocrine Reviews, 21(1), 55–89.
- McEwen, B. S. (2007). Physiology and neurobiology of stress and adaptation. Physiological Reviews, 87(3), 873–904.
- Björntorp, P. (2001). Do stress reactions cause abdominal obesity and comorbidities? Obesity Reviews, 2(2), 73–86.
- Adam, T. C., & Epel, E. S. (2007). Stress, eating and the reward system. Physiology & Behavior, 91(4), 449–458.
- Rosmond, R. (2005). Role of stress in the pathogenesis of the metabolic syndrome. Psychoneuroendocrinology, 30(1), 1–10.
- Torres, S. J., & Nowson, C. A. (2007). Relationship between stress, eating behavior, and obesity. Nutrition, 23(11–12), 887–894.