DEMİR EKSİKLİĞİ!
28 KASIM 2025
DEMİR EKSİKLİĞİ!
DEMİR MİNERALİ VE VÜCUDUMUZDAKİ ÖNEMİ
Demir, insan vücudunda oksijen taşınmasından enerji üretimine kadar temel biyolojik süreçlerde görev alan hayati bir mineraldir. Hemoglobin yapısında bulunarak akciğerlerden dokulara oksijen taşımasını sağlar. Ayrıca miyoglobinin yapı taşı olarak kaslarda oksijen depolanmasına destek olur. Demir, hücresel solunumda rol alan enzimlerin kofaktörü olarak enerji metabolizmasında görev alır. Eksikliği, fiziksel performansta düşüş ve yorgunluk gibi belirtilerle kendini gösterir. (1).
DEMİR DEPOLARI VE VÜCUTTAKİ İŞLEVİ
Vücutta demir başlıca karaciğer, dalak ve kemik iliğinde ferritin formunda depolanır. Gerektiğinde bu depolardan kana bırakılarak eritropoiez süreci desteklenir. Ferritin düzeyi, vücuttaki toplam demir yükü hakkında bilgi veren önemli bir biyobelirteçtir. Transferrin ise demiri taşımakla görevlidir. Demir metabolizması sıkı şekilde düzenlenir; çünkü fazlası serbest radikal oluşumuna neden olarak oksidatif strese yol açabilir. (2).
DEMİR EKSİKLİĞİ VE BELİRTİLERİ
Demir eksikliği, dünya genelinde özellikle kadınlarda, çocuklarda ve vegan bireylerde sık görülen bir beslenme sorunudur. Eksiklik durumunda halsizlik, çabuk yorulma, baş dönmesi, cilt solukluğu ve saç dökülmesi gibi bulgular ortaya çıkar. Ağır eksiklik durumunda demir eksikliği anemisi gelişebilir. Yetersiz alım, emilim bozuklukları, kronik kan kaybı veya yüksek ihtiyaç (örneğin gebelikte) başlıca nedenlerdir. (3).
DEMİR HANGİ BESİNLERDE BULUNUR?
Demir hem ve hem olmayan demir şeklinde iki formda bulunur. Hem demir; kırmızı et, sakatat, tavuk ve balıkta bulunur ve biyoyararlanımı daha yüksektir. Hem olmayan demir ise bitkisel kaynaklıdır; kurubaklagiller, koyu yeşil yapraklı sebzeler, tam tahıllar, kuru meyveler ve pekmezde yer alır. C vitamini ile birlikte tüketildiğinde emilimi artar. (4).
NEDEN DEMİR DEĞERİ BİRÇOK KİŞİDE DÜŞÜK?
Yetersiz beslenme, yoğun adet dönemi yaşayan kadınlar, gastrointestinal hastalıklar (ör. çölyak, gastrit), fazla çay/kahve tüketimi, vejetaryen/vegan beslenme gibi durumlar demir seviyelerini olumsuz etkiler. Ayrıca yüksek fitat, tanen ve kalsiyum içeren diyetler demir emilimini azaltır. Günümüzde rafine gıdaların tüketimi ve artan gastrointestinal hastalık sıklığı da bu düşüklüğe katkı sağlamaktadır. (5).
DEMİR DÜZEYLERİ NASIL ARTIRILIR?
Demir eksikliğini önlemek için demir açısından zengin besinlerin düzenli tüketilmesi, kırmızı eti haftada 2–3 kez tüketmek, C vitamini içeren besinlerle birlikte almak önemlidir. Bitkisel demir kaynaklarının emilimini artırmak için yanında limon, yeşillik veya turunçgiller tüketilmelidir. Çay ve kahve yemekle birlikte tüketilmemelidir. (6).
TÜM BU BİLGİLER IŞIĞINDA DEMİR SEVİYELERİNİ ARTIRMAK İÇİN BESİN KAYNAKLARINDAN FAYDALANMAK OLDUKÇA ÖNEMLİ. KİŞİYE ÖZEL OLARAK GEREKLİ DURUMLARDA DOKTOR VE BESLENME UZMANI KONTROLÜNDE TAKVİYE DE DÜŞÜNÜLEBİLİR!
UZMAN DİYETİSYEN AYŞENUR FİŞEK
DİYETİSYEN MELTEM TORTOP
KAYNAKLAR
1- Hallberg, L. (1981). Iron metabolism. Annual Review of Nutrition, 1, 123–147.
2- Ganz, T., & Nemeth, E. (2012). Iron metabolism: interactions with normal and disordered erythropoiesis. Cold Spring Harbor Perspectives in Medicine, 2(5).
3- Camaschella, C. (2015). Iron-deficiency anemia. New England Journal of Medicine, 372(19), 1832–1843.
4- Hurrell, R., & Egli, I. (2010). Iron bioavailability and dietary reference values. American Journal of Clinical Nutrition, 91(5), 1461S–1467S.
5- World Health Organization. (2020). Anaemia in women and children.
6- Tolkien, Z., Stecher, L., Mander, A., & Pereira, D. (2015). Ferrous sulfate supplementation. Clinical Nutrition, 34(5), 847–858.